Specialty Coffee là gì? Tìm hiểu chi tiết về cà phê đặc sản

Trong vài năm trở lại đây, specialty coffee đã trở thành xu hướng được nhiều người yêu cà phê trên toàn thế giới quan tâm. Không chỉ đơn thuần là một ly cà phê ngon, đây còn là khái niệm đại diện cho chất lượng, sự minh bạch trong quy trình sản xuất và giá trị bền vững mà ngành cà phê hướng tới. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ specialty coffee là gì, tiêu chuẩn đánh giá ra sao và điều gì khiến loại cà phê này có giá trị cao hơn so với cà phê thông thường.

Bài viết dưới đây của bmtcoffee sẽ giúp bạn hiểu rõ về cà phê đặc sản, nguồn gốc của khái niệm này, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn đánh giá của Hiệp hội Cà phê Đặc sản (SCA) cũng như cách lựa chọn cafe specialty chất lượng.

Specialty Coffee là gì?

Specialty Coffee hay còn gọi là cà phê đặc sản là những lô cà phê có chất lượng vượt trội, được kiểm soát nghiêm ngặt từ khâu trồng trọt, thu hoạch, sơ chế, rang xay cho đến pha chế. Để được công nhận là specialty coffee, hạt cà phê phải đạt tối thiểu 80/100 điểm theo hệ thống chấm điểm của Specialty Coffee Association (SCA).

Nếu bạn từng thắc mắc specialty coffee là gì hay cafe specialty là gì, có thể hiểu đơn giản đây là loại cà phê được sản xuất với mục tiêu giữ trọn hương vị tự nhiên của hạt cà phê. Mỗi vùng trồng sẽ mang đến những đặc trưng riêng về hương thơm, vị chua, độ ngọt và hậu vị, tạo nên trải nghiệm khác biệt mà cà phê thương mại khó có được.

Khác với cà phê thông thường tập trung vào sản lượng, cafe đặc sản chú trọng vào chất lượng từng hạt, đảm bảo truy xuất nguồn gốc và duy trì tiêu chuẩn cao trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Nguồn gốc của Specialty Coffee Association (SCA)

Để hiểu đầy đủ về specialty coffee, không thể bỏ qua vai trò của Specialty Coffee Association (SCA) – tổ chức uy tín hàng đầu thế giới trong lĩnh vực cà phê đặc sản.

Lịch sử hình thành

Khái niệm Specialty Coffee lần đầu tiên được nhắc đến vào năm 1974 bởi Erna Knutsen trong tạp chí Tea & Coffee Trade Journal. Bà dùng thuật ngữ này để mô tả những lô cà phê được trồng tại vùng có điều kiện tự nhiên đặc biệt, mang hương vị nổi bật so với các sản phẩm đại trà.

Đến năm 1982, Specialty Coffee Association of America (SCAA) được thành lập nhằm xây dựng tiêu chuẩn chất lượng và thúc đẩy sự phát triển của ngành cà phê đặc sản tại Hoa Kỳ.

Năm 2017, SCAA và Hiệp hội Cà phê Đặc sản châu Âu (SCAE) chính thức sáp nhập thành Specialty Coffee Association (SCA), tạo nên tổ chức quốc tế có ảnh hưởng lớn nhất trong lĩnh vực này.

Mục tiêu hướng tới

SCA được thành lập với nhiều mục tiêu quan trọng nhằm phát triển ngành cà phê theo hướng bền vững, bao gồm:

• Xây dựng tiêu chuẩn đánh giá chất lượng thống nhất trên toàn cầu.

• Nâng cao kiến thức cho người trồng, nhà rang xay và barista.

• Khuyến khích canh tác bền vững, bảo vệ môi trường.

• Đảm bảo tính minh bạch và truy xuất nguồn gốc.

• Mang đến cho người tiêu dùng những sản phẩm cà phê chất lượng cao.

Hiện nay, hầu hết các thương hiệu specialty coffee uy tín trên thế giới đều áp dụng tiêu chuẩn của SCA trong quá trình sản xuất và đánh giá chất lượng.

Các tiêu chí đánh giá của SCA

Để được công nhận là cà phê đặc sản, mỗi lô cà phê phải trải qua quá trình kiểm định nghiêm ngặt.

• Điểm chất lượng: Tiêu chí quan trọng nhất là tổng điểm cupping phải đạt từ 80 điểm trở lên theo thang điểm 100 của SCA. Việc đánh giá được thực hiện bởi các chuyên gia được chứng nhận (Q Grader) dựa trên nhiều yếu tố khác nhau.

• Hương thơm (Fragrance/Aroma): Đây là yếu tố đầu tiên được cảm nhận trước và sau khi pha. Specialty coffee thường có hương hoa, trái cây, chocolate, caramel, mật ong hoặc các nốt hương tự nhiên khác.

• Hương vị (Flavor): Hương vị của cafe đặc sản cần rõ ràng, cân bằng và thể hiện được đặc tính của vùng trồng. Mỗi giống cà phê sẽ mang một dấu ấn riêng biệt.

• Độ chua (Acidity): Độ chua trong specialty coffee không phải vị chua gắt mà là cảm giác tươi sáng, thanh nhẹ giống các loại trái cây như cam, quýt, táo hoặc berry.

• Hậu vị (Aftertaste): Sau khi uống, hương vị cần lưu lại lâu, sạch và dễ chịu. Đây là một trong những yếu tố tạo nên giá trị của specialty coffee.

• Độ cân bằng (Balance): Một ly cà phê đạt chuẩn cần có sự hài hòa giữa hương thơm, vị ngọt, độ chua, body và hậu vị.

• Độ đồng đều: Mỗi tách cà phê được pha từ cùng một lô phải mang chất lượng và hương vị gần như giống nhau.

• Hạt lỗi: Theo tiêu chuẩn SCA, số lượng hạt lỗi phải ở mức rất thấp. Điều này giúp đảm bảo chất lượng đồng nhất cho toàn bộ lô cà phê.

Quy trình sản xuất cà phê chuẩn Specialty

Không chỉ dựa vào điểm số, specialty coffee còn được tạo nên từ quy trình sản xuất nghiêm ngặt.

Lựa chọn vùng trồng

Các vùng có độ cao lớn, khí hậu ổn định, đất giàu dinh dưỡng và lượng mưa phù hợp thường tạo điều kiện để cây cà phê phát triển tốt hơn.

Tại Việt Nam, nhiều vùng như Cầu Đất (Lâm Đồng), Sơn La, Khe Sanh hay một số khu vực tại Buôn Ma Thuột đang sản xuất những lô cà phê đặc sản được đánh giá cao.

Thu hoạch chọn lọc

Khác với phương pháp tuốt cành, specialty coffee chỉ thu hoạch những quả chín đạt độ chín tối ưu nhằm đảm bảo hương vị đồng đều.

Sơ chế

Sau thu hoạch, cà phê được sơ chế bằng nhiều phương pháp như:

• Washed (ướt)

• Natural (phơi nguyên trái)

• Honey (bán ướt)

• Anaerobic Fermentation (lên men yếm khí)

Mỗi phương pháp sẽ tạo nên hương vị khác nhau cho hạt cà phê.

Phơi và bảo quản

Độ ẩm hạt sau khi phơi thường được kiểm soát trong khoảng 10–12%. Việc bảo quản đúng tiêu chuẩn giúp hạn chế nấm mốc và giữ chất lượng ổn định.

Rang xay

Rang là giai đoạn quyết định việc thể hiện trọn vẹn hương vị của specialty coffee. Nhà rang sẽ xây dựng profile rang phù hợp với từng loại hạt để làm nổi bật các tầng hương vốn có thay vì rang quá đậm.

Phân biệt Cafe Specialty và cà phê thông thường

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa cafe specialty và cà phê nguyên chất hoặc cà phê thương mại. Tuy nhiên, hai dòng sản phẩm này có nhiều điểm khác biệt.

Nếu đang tìm hiểu cafe specialty là gì, bảng so sánh trên sẽ giúp bạn dễ hình dung vì sao dòng cà phê này được đánh giá cao trên thị trường.

Cách chọn mua Specialty Coffee chất lượng

Sự phát triển mạnh của thị trường khiến nhiều sản phẩm tự quảng cáo là cà phê đặc sản nhưng chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn. Vì vậy, người tiêu dùng nên lưu ý một số yếu tố sau.

Trước tiên, hãy ưu tiên những sản phẩm công bố rõ vùng trồng, giống cà phê, độ cao canh tác và phương pháp sơ chế. Đây là những thông tin quan trọng thể hiện tính minh bạch của specialty coffee.

Tiếp theo, nên lựa chọn các thương hiệu có công khai điểm cupping hoặc chứng nhận từ SCA, đồng thời ghi rõ ngày rang để đảm bảo độ tươi của hạt cà phê.

Bạn cũng nên lựa chọn loại rang phù hợp với phương pháp pha như Pour Over, V60, Espresso, AeroPress hay French Press nhằm phát huy tối đa hương vị.

Ngoài ra, nếu yêu thích cà phê sạch và quan tâm đến sức khỏe, có thể cân nhắc những sản phẩm được sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ (Organic). Tuy nhiên, cần phân biệt rằng specialty coffee và cà phê organic là hai khái niệm khác nhau. Một sản phẩm có thể vừa đạt tiêu chuẩn specialty, vừa đạt chứng nhận organic nếu đáp ứng đầy đủ các yêu cầu tương ứng.

Kết luận

Qua những thông tin trên, có thể thấy specialty coffee không chỉ đơn thuần là một loại cà phê cao cấp mà còn là kết quả của cả một quy trình sản xuất nghiêm ngặt, từ vùng trồng, thu hoạch, sơ chế, rang xay đến đánh giá chất lượng theo tiêu chuẩn của Specialty Coffee Association (SCA).

Để thưởng thức một ly cafe đặc sản đúng nghĩa, hãy ưu tiên lựa chọn những thương hiệu uy tín, công khai nguồn gốc và quy trình sản xuất. Nếu bạn đang tìm mua cà phê rang xay nguyên chất hoặc cà phê organic chất lượng, được tuyển chọn kỹ lưỡng và chế biến theo quy trình nghiêm ngặt, BMT Coffee là một trong những địa chỉ đáng cân nhắc, mang đến nhiều lựa chọn phù hợp cho cả người mới bắt đầu lẫn những người yêu thích cà phê lâu năm.